Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne GNIAZDO

Witam !

Przeglądając zapisy metrykalne z pierwszych lat XVIII w. łatwo zauważyć opisy tragicznego zdarzenia, które objęło wówczas całą Wielkopolskę (i nie tylko). W latach 1709 i 1710 przez Wielkopolskę przeszła epidemia dżumy, która zdziesiątkowała ludność. W parafii bukowskiej np. zaniechano zapisów w księdze zgonów z powodu zbyt wielkiej ich liczby. W 1711 roku podano jedynie, że wskutek zarazy zmarło więcej niż tysiąc pięćset osób, w tym 6. kapłanów. Do wybuchu epidemii przyczyniły się, w głównej mierze, ciągłe przemarsze przez terytorium Rzeczpospolitej wojsk obcych w czasie wojny północnej 1700–1721. W sumie, w wyniku wojen i klęsk żywiołowych, zwłaszcza zarazy w 1710 roku, średni ubytek ludności w Wielkopolsce sięgnął 50%.

We wspomnieniach mojego Dziadka (urodzonego w 1901 roku), będących fragmentami zapamiętanych przez niego w dzieciństwie opowieści jego babci, Marianny Formanowicz z domu Dybizbańskiej (*1834-†1917), zachował się przejmujący opis czasów zarazy w Buku:

Zaraza w Buku była dwa razy. Gdy przyszła po raz pierwszy, to ludzie z Buku chodzili do Niepruszewa, do jeziora, bo mówili, że woda „wyciąga” [chorobę]. Zanurzali się do jeziora tak głęboko, że tylko głowy im było widać i mówili do siebie: „żyjesz jeszcze ? – żyję”. A niektórzy już na to wezwanie nie odpowiadal: tonęli... Ale do jeziora chodzili tylko mężczyźni, kobiety zostawały w Buku. Nawet jedzenie przynosiły im do wody !. Bywały w tym czasie w Buku też takie sytuacje, że po ulicach chodzili na czarno ubrani kościelni ze służbą i wyciągali hakami, takimi jak od ognia [bosakami], zmarłych na zarazę z domów, a potem chowali ich na małym cmentarzu [przy kościele św. Krzyża].

Wspomniana epidemia dżumy objęła całą Europę i była ostatnią tak wielką pandemią. Opis tego czasu znajdziemy również w „Kronice Gostyńskiej” (Stachowski Władysław, Morowe powietrze w Gostyniu, [w:] Kronika Gostyńska, Gostyń: 1934.02.01; str. 20-24 http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=16117&dirds=1&tab=1). W Gostyniu zaraza trwała od 1708 do 1712 roku.

Przeglądając księgi metrykalne (zgonów przede wszystkim) sprzed 1710 r. należy pamiętać, że wszyscy my - z dziada pradziada mieszkańcy Wielkopolski - jesteśmy potomkami tej połowy Wielkopolan, którym udało się przeżyć tragiczną epidemię dżumy z lat 1709/1710. A może czasem warto też wspomnieć tę drugą połowę populacji, której nie dane było pozostawić potomków.

Mariusz Formanowicz
=================
http://www.formanowicz.pl

Mariuszu,
Istnieje jeszcze jedna możliwość, a mianowicie zmarli wcześniej spłodzili swoich potomków, którzy przeżyli tą zarazę. Tak się stało w mojej rodzinie. Moi 3 x pradziadkowie Łukasz i Marianna Kontrowiczowie pochodzący z Buku zmarli w jednym dniu osierocając dwójkę swoich dzieci. Ciekawostką dla Ciebie będzie pewnie informacja, że matką Łukasza była Marianna z domu Dybizbańska również z Buku, a jak się domyślam w jakiś sposób prawdopodobnie spokrewniona z twoją 2 x prababką Marianną Formanowicz.

Pozdrawiam serdecznie
Piotr Dutkiewicz

Masz rację Piotrze. Pisząc o tych, którzy zmarli nie pozostawiwszy potomstwa, użyłem przeniśni. Było na pewno wiele takich przypadków jak w Twojej rodzinie, gdy zmarli rodzice a dzieci przeżyły.

Dybizbańscy to jedna z najstarszych bukowskich rodzin. Zresztą później (od XIX w.) niezwykle płodna i liczna. Ale na pewno możnaby się doszukać pokrewieństwa, o którym piszesz. A propos Twoich 3xpradziadków, to najpewniej zmarli oni na cholerę, która kilkakrotnie opanowała Wielkopolskę w XIX w. Śmiertelność wówczas sięgała kilku procent populacji.

Pozdrawiam
Mariusz

Z lat tuż po tej epidemii (1716-...) dobrze znam jedną parafię.
Taką bardzo małą liczbę chrztów i ślubów,
tłumaczyłem sobie właśnie wojną północną i przemarszami wojsk,
tym bardziej skoro była ta granica I RP i Prus, ale wydawało mi się to dziwne...
Widzę, że wojna sobie a następstwa tego wydarzenia sobie.
Szczerze przyznam, że nie słyszałem o tej epidemii, to by mi wiele jednak wyjaśniało.
Tak jak obserwowałem, to na dobre odżyli ludzie w tej parafii ok. 1740-50 r.
Występuje także tam problem o którym wspominasz,
że przeżyło dosłownie kilka (-naśćie) rodzin w każdej wsi.
Co niewątpliwie warunkowało efekt wewnętrznych koligacji,
w obrębie własnej rodziny i jak mniemam dalszych tego następstw.

To o czym piszesz to był drugi cios w ludność z mojego kręgu zainteresowań,
pierwszy był na tyle dotkliwy, że z trzech osobnych parafii stworzono jedną niewielką
i pewnie gdzie indziej w Wlkp. też tak bywało.
Mowa o czasach po potopie szwedzkim (po 1660r.).

Zatem minęło ok. 50 lat w którym powinna struktura ludności się odrodzić,
choć nie wiem na ile porównywalne są następstwa, szczególnie gospodarcze,
potopu szwedzkiego i wojny północnej i nastąpił kolejny cios.

Takie sytuacje i inne późniejsze, uświadamiają mi wielką wolę życia i przetrwania każdego człowieka.
Szkoda tylko że tak nie wiele informacji się na ten temat zachowało,
a to co wiemy często jest wynikiem po prostu statystyki.

Wedlug Topolskiego "Dzieje Gniezna" str 334 w latach 1708-1710 podobno w Gnieznie nie bylo w ogole ludzi.
Straszna to byla zaraza i dotknela wiele miast.

Także informacja że w Gnieźnie pochodzi z Dzieje Gniezna z roku 1915 str. 12

W samym Poznaniu rzecz miała się następująco:

"W czerwcu 1709 roku przywleczono z Kalisza straszne powietrze morowe. Magistrat i zamożniejsi mieszkańcy uszli w dalsze strony. Wedle świadectw współczesnych ofiarą tej plagi padło wówczas 9 tys. ludzi. Ustał wszelki handel -kramy pozamykano jak również świątynie. Domy i całe ulice świeciły pustkami; gdzie się spojrzało -wszędzie trupy, płacz, jęki i rozpacz tych, którzy drogie swemu sercu osoby tracili i wkrótce sami za nimi iść musieli, co razem sprawiało posępne wrażenie.
Obozujący pod Sołaczem Szwedzi, którymi dowodził gen. Krassau, z obawy przed zarazą oraz na wieść o klęsce Karola XII pod Połtawą opuślili Poznań i udali się do Szczecina."

Z książki Z. Borasa i L.Trzeciakowskiego "W dawnym Poznaniu".


pozdrawiam:)

Szkoda tylko, że o Tych zabranych przez morowe powietrze już tak mało kto pamięta, a cmentarze choleryczne giną z dnia na dzień!

Witam
Epidemie szalały w całej Europie od wieków. Cholera, dżuma, ospa wyludniały całe kraje, miasta i wioski. W szeroko rozumianej Małopolsce w XIX wieku podczas epidemii bardzo często nie spisywano aktów zgonu ( mam przykłady z Olkusza i Pilicy, Działoszyc ).